Szum w uszach w nocy wydaje się głośniejszy, ponieważ cisza usuwa dźwięki tła, które w ciągu dnia częściowo go maskują. Natężenie samego sygnału pozostaje takie samo; zmienia się różnica między nim a otoczeniem. Do tego dochodzi mechanizm uwagi: gdy układ słuchowy nie ma innych bodźców do przetworzenia, kieruje uwagę dokładnie na ten jeden dźwięk.
Ilu Polaków dotyczy ten problem
Szumy uszne odczuwa około 20% dorosłych Polaków, a dla mniej więcej 5% są uciążliwe — wynika to z badań epidemiologicznych Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu. Oznacza to, że dolegliwość dotyczy co piątej dorosłej osoby, choć tylko dla części z nich stanowi realny problem w codziennym życiu.
Szum uznaje się za przewlekły, gdy utrzymuje się dłużej niż trzy miesiące. Krócej trwający określa się jako ostry i wtedy najbardziej opłaca się szukać przyczyny, którą da się leczyć przyczynowo.
Przegląd piśmiennictwa, Nowa Audiofonologia (IFPS) →
Dlaczego szum uszny nasila się wieczorem
Szum uszny nasila się wieczorem z powodu dwóch niezależnych mechanizmów, które nakładają się na siebie po zgaszeniu światła.
Zanik dźwięków maskujących
Otoczenie w ciągu dnia wytwarza stały poziom dźwięku tła: ruch uliczny, rozmowy, sprzęty domowe, praca. Dźwięki te częściowo pokrywają się częstotliwościowo z szumem usznym i przez to go maskują. Po zamknięciu okna i zgaszeniu telewizora poziom tła spada o kilkadziesiąt decybeli, a sygnał wewnętrzny zostaje sam.
Praktyczna konsekwencja jest odwracalna. Wprowadzenie kontrolowanego dźwięku tła (wentylatora, białego szumu, cichej muzyki) przywraca maskowanie i zmniejsza kontrast. To dlatego terapia dźwiękiem należy do standardowego postępowania przy szumach usznych.
Przekierowanie uwagi
Układ nerwowy filtruje bodźce według ich znaczenia, a nie głośności. W ciągu dnia szum uszny konkuruje z dziesiątkami innych sygnałów i często przegrywa. W nocy nie ma z czym konkurować, więc trafia na pierwszy plan uwagi.
Ten mechanizm tłumaczy, dlaczego szum bywa najdotkliwszy w momencie, gdy człowiek próbuje zasnąć. Skupienie na dźwięku podnosi napięcie, napięcie utrudnia zaśnięcie, a przedłużające się czuwanie daje więcej czasu na skupienie się na dźwięku. Pętla domyka się sama.
Co realnie pomaga w nocy
W nocnych szumach usznych najskuteczniejsze okazuje się połączenie maskowania dźwiękiem ze stałą higieną snu. Poniższe działania nie usuwają szumu, ale zmniejszają jego udział w przebiegu wieczoru.
- Dźwięk tła na granicy słyszalności. Wentylator, biały szum lub spokojna muzyka ustawiona ciszej niż sam szum, nie głośniej. Celem jest zmniejszenie kontrastu, nie zagłuszenie.
- Stała pora snu. Regularny rytm dobowy skraca czas zasypiania, a im krócej trwa zasypianie, tym mniej czasu na nasłuchiwanie.
- Kofeina do wczesnego popołudnia. Okres półtrwania kofeiny wynosi około pięciu godzin, więc kawa po szesnastej wciąż działa w porze snu.
- Ograniczenie hałasu w ciągu dnia. Ochronniki słuchu przy pracy z narzędziami i niższa głośność w słuchawkach zmniejszają obciążenie układu słuchowego.
- Sypialnia bez ekranu. Światło niebieskie opóźnia wydzielanie melatoniny, a opóźnione zasypianie wydłuża okno, w którym szum jest najbardziej słyszalny.
Rola melatoniny i składników mineralnych
Melatonina pomaga skrócić czas potrzebny na zaśnięcie — to jedyne oświadczenie zdrowotne w tym obszarze dopuszczone w Unii Europejskiej, odnoszące się do porcji 1 mg przyjętej krótko przed snem. Krótsze zasypianie nie zmienia natężenia szumu, ale skraca najtrudniejszą część wieczoru.
Magnez pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia. Witamina B12 i witamina B6 również pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Sformułowania te pochodzą z wykazu ustanowionego rozporządzeniem Komisji (UE) nr 432/2012 i dotyczą składników, nie leczenia szumu.
Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (EUR-Lex) →
Czego nie zrobi żaden suplement diety
Żaden suplement diety nie usunie szumu usznego ani nie przywróci słuchu, a deklarowanie takiego działania jest w Unii Europejskiej niedozwolone: oświadczenia o leczeniu zarezerwowano dla produktów leczniczych.
Dowody dla najpopularniejszego składnika w tej kategorii są przy tym słabe. Przegląd systematyczny Cochrane z 2022 roku nie wykazał, by miłorząb japoński zmniejszał szum uszny u osób, dla których szum stanowi główny problem. Analiza danych NHANES obejmująca 9 439 osób nie znalazła istotnego związku między stężeniem cynku ani witaminy B12 we krwi a parametrami szumu. Omawiamy te wyniki szczegółowo w poradniku o zasypianiu przy szumach.
Kiedy iść do laryngologa
Szum uszny wymaga diagnostyki laryngologicznej w czterech sytuacjach, ponieważ może wtedy wskazywać na stan wymagający leczenia.
- Szum pojawił się nagle, w ciągu godzin lub dni.
- Szum występuje tylko w jednym uchu.
- Szumowi towarzyszy pogorszenie słuchu, zawroty głowy lub uczucie pełności w uchu.
- Szum jest pulsujący i zgodny z rytmem serca.
Podstawowa diagnostyka obejmuje badanie otoskopowe i audiometrię, a w razie potrzeby badania obrazowe. Suplement diety nie zastępuje tej diagnostyki i nie powinien jej opóźniać.